تمامی حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به این لحظه می باشد

دسته ها :‌ سایر دسته ها

اقتصاد نفتی

نفت در خاورميانه، در سال ۱۹۰۸، براي اولين بار در ايران و در شهر مسجد سليمان كشف شد. در دهه ۱۳۵۰ با افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی، درآمد نفتی ایران نیز به طرز بی‌سابقه‌ای افزایش یافت. در پی وقوع انقلاب اسلامی و جنگ ایران و عراق، زیرساخت‌های نفت ایران دچار آسیب‌های بسیاری زیادی شد که کاهش تولید و صادرات را در پی داشت. همزمان با آغاز دهه ۱۳۷۰ و برطرف شدن عمده مشکلات بوجود آمده، درآمدهای حاصل از فروش نفت رو به افزایش گذاشت. سال ۱۳۷۲ سالی بود که سهم درآمدهای نفتی در بودجه سالانه به اوج خود در بعد از انقلاب رسید. اما در پی کاهش بهای جهانی نفت در سال‌های آتی این دهه بود که فروش نفت ایران منفعت گذشته را به همراه نداشت. در دهه ۱۳۸۰ وابستگی دولت‌ها به درآمدهای نفتی بیش از گذشته ادامه یافت. در سال ۲۰۰۱ (۱۳۸۰) ایران چهارمین تولید کننده نفت خام جهان بود.
در روند این تغییرات و بعد از آن با انجام عملیات های مکرر اکتشاف و استخراج ؛ بهره برداری از منابع غنی نفت ایران تا سال ۱۳۵۷ به ۶ میلیون بشکه در روز افزایش یافت. اما در حال حاضر با تمام تلاشهایی که صورت می گیرد این میزان به زحمت به ۴ میلیون بشکه در روز می رسد. این در حالی است که وزیر نفت دولت جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۹۹۷ اعلام کردند که قصد دارند میزان تولید روزانه نفت ایران را تا سال ۲۰۱۰ مجدداً به ۶ میلیون بشکه در روز برسانند. و این مهم با توجه به کاهش عمر مفید اکثر مخازن بزرگ کشور که در آنها روش های اولیه بهره برداری برای استخراج نفت مورد استفاده قرار می گیرد بدون استفاده از روش های ازدیاد برداشت یا روش های نوین استخراج میسر نخواهد بود.

درآمد نفتی ایران (۲۰۰۶-۲۰۱۲)

۲۰۰۶

۵۷,۶۱۹,۰۰۰,۰۰۰

۲۰۰۷

۶۶,۲۱۴,۰۰۰,۰۰۰

۲۰۰۸

۸۷,۰۵۰,۰۰۰,۰۰۰

۲۰۰۹

۵۶,۳۴۲,۰۰۰,۰۰۰

۲۰۱۰

۷۱,۵۷۱,۰۰۰,۰۰۰

۲۰۱۱

۹۵,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰

۲۰۱۲

۶۹,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰

 

از زمان عضویت ایران در اوپک، قیمت فروش نفت خام کشور اغلب موارد کمی کمتر از میانگین قیمت سبد نفتی اوپک بوده‌است.
بنابر آمار سال ۲۰۰۷، ایران چهارمین صادرکننده عمده نفت در جهان نامیده شد. در این سال به طور متوسط ۲٫۴۵ میلیون بشکه نفت در روز از ایران صادر شده که ۶۰ درصد آن به کشورهای واقع در شرق کانال سوئز، ۳۲ درصد به کشورهای اروپایی و مابقی به آفریقا صادر می شده‌است. اصلی‌ترین محصولات صادراتی صنعت نفت ایران را نفت موتور، نفت صنعتی، گریس، ژل‌های نفتی، متانول و قیر بوده‌است.
صادرات نفت ایران در طول سال ۲۰۱۲ در روندی تقریباً ثابت با کاهش روبرو شد. به طوری که این صادرات در ماه سپتامبر این سال به ۸۶۰٬۰۰۰ بشکه در روز رسید. این کاهش متأثر از عوامل متعددی نیز تحریم خرید نفت ایران، ممانعت از بیمه نفت‌کش‌های ایرانی، تحریم بانک‌های ایرانی که مانع پرداخت پول نفت خریداری شده از جانب مشتریان می‌شود و … می‌باشد. در این مدت ایران سعی داشته با انجام اقداماتی، برخی از این تحریم‌ها را خنثی نماید که تا حدودی مؤثر واقع شده است؛ اما در کل تحریم ها تا حدی بر اقتصاد کشور تأثیرگذار بوده اند و علت آن را در وابستگی اقتصاد کشور به نفت باید جستجو کرد.
در همین راستا، رهبر معظم انقلاب اسلامی در نخستین روز از سال ۱۳۹۲، در حرم مطهر حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع)، لزوم رهائی از وابستگی به نفت و توجه جدی به سیاستهای كلان اقتصادی، و اقدام هوشمندانه پیش از اجرای نقشه دشمن را تبیین كردند.

 

ایشان خاطر نشان كردند: اگر تحریم‌ها اثر گذاشته است، علت آن اشكال اساسی در وابسته بودن اقتصاد كشور به نفت است و بر همین اساس باید اقتصاد بدون نفت از برنامه‌های اصلی و اولویت‌های دولت آینده باشد.
رهبر معظم انقلاب اسلامی با اشاره به سخنان چندین سال قبل خود مبنی بر لزوم رسیدن به شرایطی كه امكان بستنِ درِ چاههای نفت و اداره كشور بدون نفت وجود داشته باشد، افزودند: درآن زمان برخی آقایانی كه به تعبیر خودشان “تكنوكرات” هستند، در مقابل این سخن لبخند معنا داری زدند و گفتند مگر چنین چیزی امكان دارد؟
حضرت آیت الله خامنه‌ای تاكید كردند: رسیدن به اقتصاد بدون نفت امكان پذیر است اما شرط آن برنامه ریزی صحیح و اجرا، است.

از سوی دیگر، نماینده اتاق بازرگانی ایران در کمیسیون تلفیق بیان کرده است: این وابستگی بیشتر شده و با توجه به اقتصاد مقاومتی و شرایط تحریم و رکود تورمی که وجود دارد یک بودجه خاصی باید بسته شود.

هرچند درآمدهای نفتی در ایران سبب افزایش قابل توجه شاخص توسعه‌ی انسانی کشور شده است و به کمک این منابع، سطح نسبتاً قابل قبولی از آموزش و بهداشت برای عموم مردم فراهم شده است، اما منابع نفتی نتوانسته است رشد پایدار اقتصادی، که با اشتغال نیروی کار تحصیل‌کرده همراه باشد، به ارمغان آورد.
عملکرد بیشتر کشورهای وابسته به نفت یا سایر منابع طبیعی، نشان می‌دهد که این کشورها رشد اقتصادی کمتری نسبت به کشورهای کمتر وابسته داشته‌اند. درآمدهای وابسته به فروش منابع طبیعی بسیار بی‌ثبات‌اند.

 

مشاهدات گویای این است که تغییرات قیمت نفت در حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد در سال بوده است. این تکانه‌ها برای کشوری که نفت حدود ۲۰ درصد تولید ناخالص داخلی آن را تشکیل می‌دهد، سبب تکانه‌های شش درصدی در تولید ناخالص داخلی می‌شود. این مقدار بی‌ثباتی نسبت به بی‌ثباتی‌های کشورهای صنعتی (حدود دو درصد) یا حتی کشورهای در حال توسعه ( بین سه تا چهار درصد) بسیار عظیم است.

 

بی‌ثباتی سبب افزایش نرخ سود و سرمایه‌گذاری پایین‌تر در کالاهای قابل تجارت می‌شود و این روند تا جایی ادامه می‌یابد که اقتصاد نفتی به‌ طور کامل و ناکارا در تولید کالاهای غیرقابل تجارت (مسکن و خدمات) متخصص شود.

 

افزایش درآمد حاصل از منابع طبیعی، کارآفرینی جوامع را کاهش می‌دهد و از آنجا که ثروت زیادی در دست دولت وجود دارد، اشخاص کارآفرین، درگیر شدن در فعالیت‌های رانت‌جویانه‌ی غیرتولیدی برای به دست آوردن بخشی از آن ثروت را بر فعالیت‌های دیگر ترجیح می‌دهند. در این اقتصادها، هر فرد از ترس آنکه اگر او سهم بزرگ‌تری نبرد، دیگر افراد ممکن است آن را ببرند، خواهان سهم بزرگ‌تری از کیک ثروت نفتی خواهد بود. این رفتار سبب گسترش بیش از اندازه‌ی مخارج دولت و تخصیص نامناسب مخارج در طی زمان خواهد شد که به نوعی می‌تواند توضیحی برای رشد پایین اقتصادی کشورهای نفتی باشد.

 

وجود منابع طبیعی فراوان، به خودی خود تأثیری بر عملکرد اقتصادی کشورها ندارد و این ساختار و کیفیت نهادهای موجود در هر کشور است که نتایج استفاده از منابع طبیعی فراوان را تعیین می‌کند. در کشورهایی که نهادها، کیفیتی قوی و مستحکم دارند و ساختار و کیفیت نهادها به‌ سوی فعالیت تولیدی متمایل است، ذخایر فراوان منابع طبیعی می‌توانند همچون عامل جهش‌دهنده‌ی توسعه‌ی اجتماعی و رشد پایدار اقتصادی همراه با ثبات سیاسی عمل کنند.

مبارزه با تورم و افزایش نقدینگی با گسترش صنعت داخل و صادرات، همچنین، وجود معادن بسیار در ایران، می تواند در کاهش وابستگی اقتصاد کشورمان به نفت بسیار مؤثر باشد.

 

موافقم

 

 

HACKED BY SudoX — HACK A NICE DAY.

1 دیدگاه 101 بازدید 1
آیا شما هم به نویسندگی علاقه دارید؟

یک دیدگاه

  1. sahar13 says:

    واقعیت اقتصاد ما

یک دیدگاه

  1. sahar13 says:

    واقعیت اقتصاد ما